boeken voor kleine en grote kinderen

Archive for december, 2014|Monthly archive page

Wat boeken kunnen (24)

In Over mijn werk on december 31, 2014 at 10:16 am

Evelien De Vlieger_zevenjaarEr is nog zoveel waar ik over zou kunnen schrijven. Het is eindeloos. Maar het jaar is dat niet, en ik had me voorgenomen om tot het einde van het jaar iets positiefs te schrijven over boeken. Een gewaagd plan als melancholica, maar het viel verrassend mee om elke dag met iets op de proppen te komen. Ik sta er zelf versteld van wat boeken allemaal kunnen: je je honger doen vergeten, het grauwe, afgestorvene omtoveren in bulten, dampend van leven, je virtueel laten wraak nemen op je huisdier, je een carrièreswitch laten overwegen, heilige mannen uit hun lood slaan, voor een behaaglijke warmte zorgen, troost bieden, zich laten uitlenen in een openbaar systeem van innemende eenvoud, een stimulerend kneepje geven in je talenknobbel, het begrip ‘virtuele collega’ invullen op de best mogelijke manier, je laten verdwalen in andermans antwoorden, nieuwe wetmatigheden in het leven roepen, even de puntjes op de i zetten, je uit de nood helpen als alles te vlot gaat, nieuwe, levensbelangrijke godheden in het leven roepen, een nieuwe dimensie geven aan het begrip ‘stukgelezen’, hun lezers in de armen sluiten, je herinneringen bijkleuren, je winnen voor de kleine helft van de wereldbevolking, je over de dood heen laten praten, zonder dat het laf aanvoelt, een sneeuwbaleffect veroorzaken op je ‘te lezen’-lijstje, werken aan anti-inbraakpreventie én leesbevordering tegelijk, ik wil maar zeggen. Ik kan zo nog wel even doorgaan, voel ik (ik heb het nog niet eens gehad over Canada!), maar dat hoeft niet. Ik ben overtuigd, de boeken hebben me met de neus op de feiten gedrukt, en ik wil ook weer niet voor een geluksprofeet versleten worden. Maar toch nog dit: jullie, lieve lezers van deze stukjes, maakten mij soms nog vrolijker dan de letters en het papier. En nu is de tijd om, oudejaar moet voorbereid, ik ga lopen nu de hemel nog blauw is, we gaan rare hapjes bedenken en drank koud zetten, en die wijkagent moet eindelijk eens de deur gewezen, het is goed geweest. Ik wens jullie een nieuw jaar vol boeken en vrolijkheid.
Wat boeken kunnen: mij elke dag een gedachtesprongetje laten maken, alsof ik weer zeven was en vol verwachting over wat er achter de hoek van mijn verbeelding lag.

Advertenties

Wat boeken kunnen (23)

In Over mijn werk on december 30, 2014 at 10:40 am

muskToen de wufte wijkagent hier jaren geleden voor het eerst binnenkwam, was het om te controleren of wij hier wel werkelijk woonden. Een hele vriendelijke man, iets te zwaar geparfumeerd achter de oren maar met tonnen inlevingsvermogen. Hij bleef maar twee minuutjes, onze boeken stonden nog niet tegen de wanden, het huis was hier en daar in verbouwing en de agent wilde duidelijk geen MDF-splinters aan zijn lijf. Vanochtend kwam hij nog een keer. Om ons te waarschuwen voor inbraken, die waren de laatste tijd gemeld in onze buurt, en hij wilde wat anti-inbraaktips geven. ‘De oprit ligt er al goed bij,’ zei hij bij de voordeur. ‘Een paar losse tegels, wat onkruid hier en daar, een scheefgezakt muurtje. Dat hebben jullie goed aangepakt.’ Ik hapte naar adem en liet hem binnen – Musk denk ik, of Azzarro misschien, ik rook eerste vriendjes toen hij langs me liep, o gruwel. ‘De gang is ook prima. Povere verlichting. Veel rommel, tassen, rondslingerende schoenen. De kans is groot dat ze struikelen en terug naar buiten vluchten.’ Toen liet ik hem binnen in ons bureau. Zijn mond viel open toen hij de boeken zag. ‘Nee,’ zei hij. ‘Wat? Niet goed?’ vroeg ik. Ik hield me al klaar voor een tirade over hoe al dat inbrekend gespuis analfabeet is en dat er geen leesbril past op een boeventronie. Maar er kwam geen kik meer, de wijkagent had een boek uit het rek genomen en deed teken met zijn matrak dat hij even bezig zou zijn. Hij staat hier nog, nu. Straks warm ik een glas gluhwein voor hem, maken we een vuurtje. Maar tot oudejaar hoeft hij nu ook niet te blijven. Hij heeft nog wat tips rond te delen in de buurt. En ik heb nog één stukje te schrijven.
Wat boeken kunnen: werken aan anti-inbraakpreventie én leesbevordering tegelijk.

Wat boeken kunnen (22)

In Over mijn werk on december 29, 2014 at 9:37 am

onderwaterIk heb het allang eens willen hebben over een klein boekje, ‘Dit is water’ van David Foster Wallace, en stel het steeds uit om er iets over te schrijven, maar vandaag is een goed moment. ‘Dit is water’ is geschreven als speech voor pas afgestudeerden en begint zo:Twee jonge vissen zijn rustig aan het zwemmen als ze een oudere vis tegenkomen, die de andere kant op zwemt. De oudere vis knikt ze toe en vraagt: ‘Morgen, jongens, lekker water?’ De twee jonge vissen zwemmen nog een stukje door, maar dan kijkt de een de ander aan en vraagt: ‘Wat is in hemelsnaam water?’ Het boekje telt 91 bladzijden en op sommige van die bladzijden staat maar één zin. Je hebt het uit in minder dan een half uur. Als je dat al zou willen. Want als je begint te lezen voel je jezelf vertragen omdat wat je leest zo eenvoudig en toch zo waar is. Het is het enige boek dat ik al zo vaak herlas, en elke keer weer verrast de tekst me. Maar nog verrassender is dat ik zelf die woorden opnieuw en opnieuw nodig lijk te hebben om de noodzaak ervan in te zien, om te zien hoe gezond ze voor mij en mijn leven zijn. Wat zegt de tekst dan? Dat je zelf de keuze hebt om iets te doen tegen de ‘verveling, routine en bekrompen frustratie’ waar wij (bevoorrechten) mee te maken krijgen. Verkeersopstoppingen, lange rijen voor de kassa, opdringerige SUV’s voor de school van je kinderen. Je hebt het verstand en de opleiding om elke keer te kiezen wat je belangrijk vindt, en wat niet. Het gaat erom je niet zomaar over te leveren aan het ‘constante, knagende gevoel dat je iets oneindig groots hebt bezeten en verloren’, maar zelf na te denken en wat jij belangrijk vindt niet mee ten onder te laten gaan. Maar lees het vooral in de woorden van de auteur zelf. Je kunt het jezelf cadeau doen (of het hier lezen of hier luisteren naar David Foster Wallace zelf). De auteur van ‘Dit is water’ stapte in 2008 uit het leven maar liet gelukkig een tiental boeken na, verhalenbundels, essays, enkele romans. Ik kan geen beter nieuwjaarsvoornemen bedenken dan die boeken te zullen lezen. Dat is mijn water voor 2015.
Wat boeken kunnen: een sneeuwbaleffect veroorzaken op je ‘te lezen’-lijstje.

Wat boeken kunnen (21)

In Over mijn werk on december 28, 2014 at 10:57 am

NaamloosElke keer als het voor het eerst heeft gesneeuwd, voel ik me tegelijkertijd blij en triest. De magie van de witte vlokjes die neerdalen en alles met alles gelijk maken werkt als een geluksbode waar weinig tegenop kan. Maar twaalf jaar geleden is een vriendin gestorven op een dag dat het zo buitensporig hard sneeuwde en sindsdien doet het me voor altijd ook daaraan denken. Sophie hield zelf heel veel van sneeuw. We maakten samen een reis door de Beaufort, op sneeuwraketten, van hut naar hut gingen we en niets liet vermoeden dat zij zich toen al op het einde van haar leven bevond. Als we dat wel hadden geweten, hadden we het vast niet over foute kapsels, over de waanzin van zonnebanken, over lelijke, gestreken mannenhemden gehad. Een jaar later wisten we het wel. Daarna lukte het bijna niet meer om ons doodernstig over trivialiteiten te buigen. We konden ons even laten misleiden en geloven dat ze zou genezen, en dan deden we snel een poging om iets luchtigs te zeggen, maar het was nooit meer hetzelfde. Wat een geluk dat er boeken waren, toen. Boeken waren het enige waarover we met hetzelfde vuur konden praten, waar we niet eerst een kunstmatige roes voor nodig hadden om te vergeten dat zij er weldra niet meer zou zijn. Voor veel dingen was ze te zwak geworden, dat sterke lijf van haar dat bergen had bedwongen was op, maar om te lezen had ze nog net genoeg energie. De ongemakkelijkheid, het onrecht van zij die zo ziek was en ik nog kerngezond viel weg als we het over boeken hadden. Zo lang we elkaar tips gaven en vertelden welk stuk ons precies zo geraakt had, lukte het om een echt gesprek te hebben, wonderlijk genoeg. Nu, zoveel jaar later, denk ik aan haar, niet alleen als het sneeuwt maar sneeuw brengt haar wel weer dichterbij. Sophie, die de deelnemers aan de sneeuwrakettentocht had voorgelezen uit haar boek. Twee meter sneeuw, de zon in ons gezicht, de drie vrolijke anesthesisten waaruit de groep verder bestond keken haar geamuseerd aan. Dit meisje zou hen eens laten horen wat voor moois ze in haar rugzak droeg. Met luide stem begon ze voor te lezen, de bergwand was haar aula, de sneeuw zorgde voor het licht, ze moest zelf lachen om haar vermetele daad. Ik heb een foto van dat magische moment. Hij staat ingekaderd tussen onze boeken, maar ook zonder die foto blijven wij die leven voor altijd denken aan Sophie die dood is, aan Sophie die ons voorlas in de sneeuw.
Wat boeken kunnen: over de dood heen laten praten, zonder dat het laf aanvoelt.

Wat boeken kunnen (20)

In Over mijn werk on december 27, 2014 at 11:24 am

dinosaurs_3d_fantasy_background_hd_wallpaper_2013Vooral tijdens en rond de jeugdboekenweek geef ik lezingen aan kinderen van de lagere school. Ik heb in sportzalen gestaan waar de kinderen op een afstand in strakke rijen opgesteld zaten, en ik kwam in piepkleine klasjes waar ik met een kind of zeven op een krukje voorlas en na afloop een koek uit de klastrommel kreeg. En dat terwijl ik vroeger schrik had van kinderen. Ik vond ze zo recht voor de raap en ook een beetje vermoeiend, ik hield me het liefste zo ver mogelijk uit hun buurt. Als bevriende kleuters naar me toe kwamen gewaggeld, maakte ik me met een smoes uit de voeten of deed ik alsof ik ze niet gezien had, aangezien ze per definitie klein zijn kwam ik daarmee weg. Uiteindelijk viel dat niet vol te houden, ten eerste kreeg ik zelf kinderen, en ten tweede begon ik voor kinderen en jongeren te schrijven en bleek dat plotseling in te houden dat ik mijn doelpubliek toesprak, in grote getale soms zelfs. Ik werd voor de leeuwen gegooid, zoals dat heet, alleen weet je met leeuwen met volle zekerheid waar je aan toe bent. Na de eerste keer al had ik door dat die hele kinderangst van mij nergens op sloeg. Kinderen zeggen wat ze denken, ja, maar daarnaast zijn het vaak gevoelige en slimme wezens die de kunst der heimelijkheid nog niet (volledig) onder de knie hebben. Zo stond ik ooit voor een groep die totaal niet voorbereid was op het auteursbezoek. Ze keken het eerst vijf minuten aan en toen vroeg het haantje de voorste: ‘Ga jij niet toneelspelen, dan?’ Ik legde een tweede keer uit dat ik schrijfster was en dat ik hun zou vertellen over wat mijn beroep precies inhield en welke boeken ik allemaal had geschreven. ‘Echt?’ vroeg een ander kind, ‘kunnen we geen spel doen of zo?’ Ik schudde van nee. ‘Ik ga straks wel een stukje voorlezen uit een van mijn boeken,’ zei ik. Ze keken me argwanend aan van op hun gekleurde kussentjes. ‘Kun je dan niet uit een boek over dino’s of zo voorlezen,’ probeerde er nog eentje, helemaal vooraan. ‘Nee,’ zei ik. ‘Dat lees je zelf maar. Mijn boeken gaan niet over dino’s.’ Toen bleef het stil en kon ik verder vertellen. Ze kwamen niet in opstand. Eigenlijk bleven ze heel hoffelijk. Tijdens het voorlezen kon je een muis horen lopen, zelfs over de meest tegendraadse kruintjes ging de voorleesgloed liggen. Het werkt elke keer opnieuw. Toen de groep zich klaarmaakte om te vertrekken, kwam de dinojongen nog even bij me. ‘Mijn moeder heeft ook sproeten,’ zei hij. ‘Leuk,’ zei ik. ‘En mijn broer ook,’ voegde hij eraan toe,’ maar ik gelukkig niet,’ en toen vertrok de klas met veel kabaal terug naar school. Ettertjes, ik zei het al, maar dan van het ontwapenende, zelfs sympathieke soort.
Wat boeken kunnen: je winnen voor de kleine helft van de wereldbevolking.

Wat boeken kunnen (19)

In Over mijn werk, Uncategorized on december 26, 2014 at 9:23 am

Noorwegen 044Jaren geleden deden we huisruil met een gezin uit Noorwegen. We waren al twee kleine kinderen rijk, er was een derde op komst en ik was godganse dagen zo misselijk als wat, het regende onophoudelijk en het huis waarin we terechtkwamen lag in een troosteloze buitenwijk van Bergen, vooral de kelderverdieping met de overgedecoreerde kinderkamers herinner ik me, donker en somber ondanks de felgekleurde posters en knuffels, er viel niet aan te ontsnappen. Het hele huis en de omgeving gaf me een miserabel gevoel maar het was vakantie, we moesten er het beste van maken en waren het niet wij die per sé naar Noorwegen hadden willen reizen? Voor die kinderen was het allang goed geweest als we aan de Belgische kust hadden gezeten, of beter nog, in ons eigen huis, dat niet onderkelderd is om maar één voordeel te noemen. We kwamen na een drietal weken terug naar huis, veel nieuwe indrukken rijker (haai gegeten, fjorden bevaard, Kapitein-Sabeltandijsjes gelikt) maar zonder dat onvergetelijke dat je toch wilt als je zo ver van huis gaat. Met dat kindje in mijn buik werd het niets, en ik was niet eens verrast toen ik dat te horen kreeg, maar het was niet bevorderlijk voor mijn Scandinavenliefde. En toch heb ik dat nare gevoel nog kunnen ombuigen. Een paar jaar later las ik ‘Samen op het eiland Zeekraai’ van Astrid Lindgren voor, en dat begint als het gezin Melkerson naar een afgelegen eiland aan de Zweedse kust vaart om daar de vakantie door te brengen. In dat begin kon ik me herkennen, wij waren in Noorwegen ook naar een afgelegen eiland gevaren in een soort busboot, daarna liepen onze ervaringen en het verhaal uiteen maar er was iets in gang gezet. Zin voor zin maakte ik me de belevenissen van de Melkersons eigen. Astrid Lindgrens verhaal is warm en speels en ademt zoveel geborgenheid uit dat het er mij en mijn teleurstelling over onze reis er nog wel bij kon nemen. Het resultaat is dat mijn herinneringen aan de reis nu dooreenlopen met wat ik las over vader Melkerson en zijn vier kinderen, wij hebben er ondertussen drie en ik ben weer grote fan van Scandinavië, zelfs van Bergen en zijn uithoeken (dankzij ‘Schrijver’ van Karl Ove Knausgard). Maar zonder dat boek van Astrid Lindgren zou het anders gelopen zijn. Dan was het bij mijn onvermengd onbehagen en verdriet gebleven, terwijl Scandinavië echt wel beter verdient.
Wat boeken kunnen: waar het nodig is, je herinneringen bijkleuren.

Wat boeken kunnen (18)

In Over mijn werk on december 25, 2014 at 2:19 pm

OLYMPUS DIGITAL CAMERAHet was me om de vrolijkheid te doen, en de bijenkorf van boeken (zie het filmpje onderaan) is in dat opzicht een topper. Hij werd bedacht en gebouwd om het vierhonderdjarige bestaan van Bristol Central Library te vieren, en het ingenieuze van de installatie is dat de rollen omgedraaid zijn: de boeken reageren op de lezers die voorbijlopen. Ze ontvangen de bibliotheekbezoekers met open armen en maken daar een gezellig krakend geluid bij, en dat gaat maar door, de hele dag lang. Ik zou kunnen blijven kijken naar die bewegende boeken en fantaseren over dat open- en dichtgaan – een vlucht regenwulpen, een papiervisjesorgie, de opengesperde bekjes van uitgehongerde vogeljongen, ik noem maar wat, de mogelijkheden zijn eindeloos. Maar het mogen ook gewoon boeken zijn. Boeken die zelfs zonder dat je erin leest een bel van verwondering laten opstijgen. Als de boeken hier in huis uit zichzelf bewegen dan is dat omdat er een wand naar beneden komt, ook wonderlijk, maar van een andere orde en niet honderd procent veilig. Nee, dan liever het lichte en zotte van deze geletterde bijenkorf. De kunstenaar mag ons altijd bellen, maar voor vandaag volstaat dit. Het is een feestdag, wij laten ons omarmen.
Wat boeken kunnen: hun lezers in de armen sluiten.

Wat boeken kunnen (17)

In Over mijn werk on december 24, 2014 at 9:40 am

20141224_102350Een van de meest intense leeservaringen ooit had ik op een trein vanuit Zwitserland naar huis. Of was het Duitsland? Oostenrijk? Het doet er niet toe, in mijn herinnering werd er Duits gesproken, voor zover ik nog iets hoorde door het lezen heen. Ik en mijn reisgenoot/lief hadden er een Interrailreis op zitten en er was nog één boek over: ‘The cider house rules’ van John Irving. Irving, die meesterverteller en schrijver van turven van minstens zeshonderd bladzijden, godzijdank, want de trein der traagheid is niet alleen een boektitel, maar wij waren twintig en hoefden nergens te zijn. Ik was beginnen te lezen en daarna viel er met mij niets meer aan te vangen. Na een uur of twee besloten we dat mijn lief maar beter daar en dan kon beginnen te lezen en dus scheurden we het boek in tweeën, met een pocketuitgave is dat zo gefikst. Daarna genoot ik dubbel, van het boek zelf én van mijn lezend lief die in hetzelfde verhaal zat, want ik zag het meteen, hij leefde even hard mee met wees Homer Wells en de aan ether verslaafde dokter Wilbur Larch, en elk woord dat ík las, zou hij straks ook lezen. We zaten gebeiteld. Tot zijn deel plots op was. Zonder veel overleg scheurde ik mijn helft nog eens in tweeën, het was dringend – voor mij en nu ook voor hem – en bovendien was het al om zeep met de staat van het boek. Toen we allebei wakker werden uit het verhaal, werd er allang geen Duits meer gesproken rondom ons. Dat driedelige boek is het meeste beschadigde maar ook een van de meest dierbare exemplaren in mijn boekenkast. Het is kerstavond straks en daar horen vredige handelingen bij (met kamelen) dus ik wil hier niet oproepen tot het stukscheuren van boeken, en toch. Als de omstandigheden kloppen, raad ik het iedereen aan. Daarom niet meteen vanavond in het licht van de kerstboom maar ooit, misschien, wie weet.
Wat boeken kunnen: een nieuwe dimensie geven aan het begrip ‘stukgelezen’.

Wat boeken kunnen (16)

In Over mijn werk on december 23, 2014 at 8:54 am

januari 2006 029‘Het is een dinsdag. Geen twijfel mogelijk. Ik merk het aan het licht, het verkeer buiten zal de hele dag langzaam doortuffen, ongeïnspireerd, mensen rijden heen en weer uit gewoonte, niet uit noodzaak. Dinsdag. De meest overbodige dag van de week. Een dag die bijna niemand opvalt tussen de andere dagen. Ik las ergens (…) dat er statistisch gezien op een doorsneedinsdag 34 procent minder afspraken worden gemaakt dan op de overige dagen. Wereldwijd. Dat is gewoon zo. Wel vinden er op dinsdag aanzienlijk meer begrafenissen plaats dan in de rest van de week.’ Met ‘Buzz Aldrin, waar ben je gebleven’ mag Johan Harstad dan een van de mooiste boeken hebben geschreven die ik de afgelopen tien jaar las, maar over de dagen van de week moet hij nog veel leren. Ik snap het wel, als je opzoekt waar die dagen van de week nu weer voor staan (maandag, nogal wiedes, donderdag, ach, die arme stakkers hadden vroeger zoveel schrik voor de donder), dan merk je dat ze het met dinsdag niet echt weten. Op Onze Taal lees ik bij dinsdag: ‘waarschijnlijk genoemd naar een verder onbekende, Germaanse god Thingsus, de god van de volksvergadering’. ‘Thingsus’, zo kan ik er ook nog wel een paar dagen van de week bij verzinnen. Maar het ging over dinsdag. En laat ik u vertellen: de god Din, dat is natuurlijk niemand minder dan de god van de kleine dingen. Ook toevallig een prachtboek, van Arudhati Roy (De god van kleine dingen), maar dat doet er nu even niet toe. Ik weet al wat een van die kleine dingen vandaag zal zijn. Ik ga voorlezen voor mijn jongen van acht. Gisteravond was ik heel laat thuis en heb ik dat gemist. Hij ook, ja, maar ik vooral. Gelukkig is het dinsdag vandaag. Here’s to you, Din!
Wat boeken kunnen: nieuwe, levensbelangrijke godheden in het leven roepen.

Wat boeken kunnen (15)

In Over mijn werk on december 22, 2014 at 9:02 am

knolgewas selderijIk heb nog nooit een zelfhulpboek gelezen. Dat is misschien ook te zien aan mijn kleren, mijn haar, mijn relatie, mijn kinderen, huis, voortuin, innerlijk en/of huisdier. Maar het is niet omdat ik geen zelfhulpboeken lees, dat ik er geen kan schrijven. Een zelfhulpboek in mijn oeuvre zou zelfs voor een rij wachtenden voor mijn tafeltje op de Boekenbeurs kunnen zorgen. In die rij staan mensen die minder assertief willen worden, minder ad rem, minder gestroomlijnd. Het zijn er veel. Mijn boek geeft hun tips voor onbeholpen houdingen die indruk maken, voor overtuigend gehakkel op beslissende momenten. Over fout dichtgeknoopte jassen, openstaande ritssluitingen van broek of rok, over klamme handen en de mond vol tanden: het boek gaat geen detail uit de weg. De lezer wordt uitgenodigd om de dingen ook eens negatief te bekijken, of tenminste te twijfelen. Het helingsproces is al begonnen als je de werkdag eens ongefocust begint, of visualiseert dat het ook wel eens kan tegenzitten. Achteraan zit een handige lijst met gênant eerlijke antwoorden op terloopse vragen. Ik signeer het boek met een fout in mijn eigen naam. Als de rij te lang wordt, deel ik seldersoep uit. Er zitten draden in en ja, morsen mag.
Wat (nog niet geschreven) boeken kunnen: je uit de nood helpen als alles te vlot gaat.

(Verschenen in de boekenbeursspecial van De Standaard der Letteren in 2011.)